فرید زکریا، مفسر سیاسی آمریکایی اخیراً در برنامه CNN خود در میدان عمومی جهانی فرید زکریا گفت: اگر سلطه جهانی دلار آمریکا تضعیف شود، ایالات متحده با انحلال بی سابقه ای روبرو خواهد شد. این جمله تصویری واقعی از احساسات واشنگتن است. انحلال دلار آمریکا آغاز شده است و ما می توانیم این تنش همه جا را احساس کنیم، به ویژه در رسانه های غربی مشهود است. آنها مشغول و شاد هستند و تصویر آخرالزمانی یک "هژمون" مالی را در شرف فروپاشی ارائه می دهند. صداهای رسانه ای مشابه در حال افزایش است، زیرا «دلارزدایی» استعمار نو در ایالات متحده و به اصطلاح «نظم جهانی مبتنی بر قانون» را به خطر می اندازد. بر اساس این دستور، دلار مدت هاست به عنوان سلاحی علیه کشورهایی که در ژئوپلیتیک جهانی با غرب همسو نیستند، استفاده می شود.
غرب ممکن است مایل نباشد تغییراتی را که در نظم اقتصادی جهانی رخ می دهد، ببیند. دلار آمریکا بهعنوان «پادشاه ارزها» با موجی از مقاومت مواجه است که میتواند تسلط بلامنازع آن را در تجارت جهانی برای نزدیک به 80 سال تضعیف کند. در پایان جنگ جهانی دوم، سیستم برتون وودز در سال 1944 تأسیس شد و اقتصاد بینالمللی به سمت «دلار شدن» پیش میرفت. امروزه کشورها به طور فزاینده ای از دلار آمریکا فاصله می گیرند و موقعیت مسلط آن را تضعیف می کنند. شاید اکنون برای به صدا درآوردن ناقوس مرگ دلار آمریکا زود باشد، اما استفاده از "بمب هسته ای مالی" توسط غرب علیه روسیه، روند جدا شدن کشورهای جنوبی جهانی از دلار آمریکا و یافتن ارزهای جایگزین را تسریع کرده است. با این حال، تزلزل هژمونی دلار آمریکا لزوماً به معنای ظهور هژمونی دیگری نیست. برعکس، طلوع نظم جدیدی از اقتصاد پولی متنوع را در دنیای چندقطبی نوید می دهد.
بر اساس دادههای صندوق بینالمللی پول، نسبت دلار آمریکا در ذخایر ارزی جهانی از سال 1990 به کاهش خود ادامه داده است و طی 20 سال از 70 درصد به کمتر از 60 درصد کاهش یافته است و یک چهارم این کاهش با جایگزینی غیرقانونی جایگزین شده است. - ارزهای ذخیره سنتی
در مناقشه روسیه و اوکراین، هند در برابر فشار غرب برای ادامه روابط تجاری با روسیه مقاومت کرد و از روپیه برای انجام تجارت نفت با روسیه برای جلوگیری از تحریمهای غرب استفاده کرد. هند به عنوان پنجمین اقتصاد بزرگ جهان، همچنین در تلاش است تا بین المللی شدن روپیه را ترویج کند تا وابستگی خود به دلار آمریکا را کاهش دهد و تأثیر آشفتگی جهانی را کاهش دهد. هند روپیه را به عنوان ارز جایگزین برای تجارت به کشورهای دارای کمبود دلار آمریکا به ویژه سریلانکا، بنگلادش و مصر ارائه می کند. مقامات هندی فاش کرده اند که این کشورها قصد دارند تجارت خود را به روپیه حل و فصل کنند. بانک مرکزی هند با افتتاح حساب های سپرده بین بانکی ویژه روپیه در 18 کشور موافقت کرده است.
کشورهای عضو آسه آن نیز به دنبال کاهش وابستگی خود به ارزهای غربی و حل و فصل تجارت با ارزهای خود هستند. به همین منظور، وزرای آسه آن و روسای بانک مرکزی «طرح تسویه ارزهای محلی» برای گسترش استفاده از ارزهای محلی در تجارت را مورد بحث و بررسی قرار دادند. در نوامبر 2022، پنج اقتصاد بزرگ آسه آن، اندونزی، مالزی، سنگاپور، فیلیپین و تایلند موافقت کردند که در این زمینه همکاری کنند. جوکو ویدودو رئیس جمهور اندونزی از کشورهای عضو آسه آن خواسته است تا از کارت های اعتباری بانک های محلی استفاده کنند و به تدریج استفاده از سیستم های پرداخت خارجی را کاهش دهند. وی اظهار داشت که اندونزی باید تلاش کند تا تحت تأثیر آشفتگی ژئوپلیتیک قرار نگیرد.
هژمونی دلار آمریکا به منبع اصلی بیثباتی و عدم اطمینان در اقتصاد جهانی تبدیل شده است و برای کشورها تازه نیست که دلار آمریکا را به عنوان ارز ترجیحی خود برای تجارت بینالمللی کنار بگذارند. چرا روند جهانی «دلارزدایی» ناگهان شتاب می گیرد؟ چرا کشورهای بیشتری تصمیم می گیرند از دلار آمریکا جدا شوند؟ دلیل آن در مناقشه روسیه و اوکراین است.
قدرت سیاسی و اقتصادی ایالات متحده تا حد زیادی به دلار آمریکا نسبت داده می شود که به ایالات متحده اجازه می دهد بدون یک شلیک به پیروزی در "جنگ مالی" دست یابد. در مناقشه روسیه و اوکراین، ایالات متحده و متحدانش سعی کردند از همین استراتژی برای فشار بر روسیه استفاده کنند، اما ناخودآگاه موج بین المللی «دلارزدایی» را ایجاد کردند. واشنگتن ضمانت های دولتی را نادیده گرفت، ذخایر ارزی مسکو را تا 300 میلیارد دلار مسدود کرد و ارتباط بین بانک های روسیه و سیستم سوئیفت را قطع کرد. تحریم های اعمال شده توسط ایالات متحده نتیجه معکوس داشته و باعث ایجاد نگرانی در میان کشورهای جنوب جهانی شده است که ایالات متحده ممکن است به استفاده از دلار آمریکا به عنوان ابزاری برای فشار سیاسی ادامه دهد.
ایالات متحده بارها از هژمونی دلار برای تشدید فقر و بی ثباتی سیاسی در سایر کشورها از طریق تحریم های اقتصادی بسیار مخرب و تسلط بر کشورهایی که در روابط ژئوپلیتیکی بی طرفی خود را حفظ می کنند، استفاده کرده است. در فضای مالی «دلارزدایی»، ایالات متحده نمیتواند از تحریمهای اقتصادی برای سودآوری استفاده کند و استفاده از حسابهای سپرده بینبانکی ارز محلی یا منطقهای برای پرداختها میتواند آسیبهای اقتصادی ناشی از تحریمها را به حداقل برساند.
دلار آمریکا ارز ذخیره جهانی است که به ایالات متحده اجازه می دهد نه تنها عرضه پول جهانی را از طریق چاپ پول افزایش دهد، بلکه از امتیاز "چاپ" غیرمستقیم کالا نیز برخوردار باشد. مدتهاست که صنعت مالی جهانی از امتیاز چاپ پول برای خرید نفت در ایالات متحده شکایت دارد. استفاده از ارزهای جایگزین برای تجارت، تقاضای دلار آمریکا را به عقلانیت باز می گرداند، توانایی ایالات متحده را برای "چاپ" کالاها محدود می کند و آن را مجبور به رقابت عادلانه در تجارت جهانی می کند.
موقعیت هژمونیک دلار آمریکا کشورهای در حال توسعه را آزار می دهد و باعث افزایش هزینه های زندگی، افزایش بار بدهی و افزایش فقر می شود. سریلانکا یک مورد معمولی است که در آن افزایش شاخص دلار آمریکا توانایی بازپرداخت بدهی کشور را تضعیف کرد و منجر به نکول بدهی دلار آمریکا شد. در میان کاهش مستمر ذخایر ارزی، پاکستان نیز در تلاش است تا از نکول های دولتی جلوگیری کند، اما افزایش شاخص دلار آمریکا تورم مواد غذایی و هزینه زندگی را به بالاترین حد تاریخی رسانده است. تسویه حساب های سپرده بین بانکی یا پول محلی ممکن است توان پرداخت بدهی کشورهای در حال توسعه را بهبود بخشد، درآمد را قابل پیش بینی تر کند و تأثیر نوسانات نرخ ارز را کاهش دهد.
بدون شک، تلاش های قبلی برای «دلارزدایی» همگی به شکست ختم شده اند. برخی غربی ها پیش بینی می کنند که به دلیل تسلط ریشه دار دلار آمریکا، موج کنونی «دلارزدایی» نیز با شکست مواجه خواهد شد. من با این استدلال موافق نیستم. این بار، ایالات متحده از یک "بمب هسته ای مالی" علیه روسیه استفاده کرد، یک استراتژی سرکوب علیه چین اتخاذ کرد و کشورهای جنوبی در سراسر جهان را از خود بیگانه کرد و باعث ایجاد "طوفان کامل" شد. همانطور که رنو ژیرار، ستون نویس روزنامه فرانسوی فیگارو، می گوید، «دلارزدایی» «یک شبه اتفاق نخواهد افتاد»، اما روند کنونی «دلارزدایی» «به وضوح غیرقابل برگشت است».
